خود قراردادهای هوشمند نیز بدون ریسک نیستند، حتی اگر نامشان القا کند که آنها “هوشمند” هستند برای آگاهی از چگونگی کاهش ریسک قرارداد هوشمند، ادامه مطلب را بخوانید.
قراردادهای هوشمند از همان زمان معرفیشان، قابلیتهای فناوری بلاکچین را ارتقا داده و فرصتهای جدیدی را گشودهاند، بهحدی که حتی در محافظهکارترین صنایع هم شاهد پیادهسازی کاربردهای بلاکچینی بودهایم. اما مانند هر مفهوم تازه، نگرانیهایی درباره آسیبپذیری قراردادهای هوشمند در برابر حملات سایبری و دیگر ریسکهای ذاتی وجود دارد.
در این راهنما، ریسکهای قرارداد هوشمند را بررسی میکنیم و نشان میدهیم که کاربران و توسعهدهندگان بلاکچین چگونه میتوانند آنها را کاهش دهند.
فهرست مطالب
قرارداد هوشمند چیست؟
همانطور که از نامش پیداست، قرارداد هوشمند یک توافقنامه قابلبرنامهریزی و خوداجرا است که روی بلاکچین مستقر میشود. به بیان دیگر، قراردادهای هوشمند تراکنشها و فعالیتها را بر اساس مجموعهای از قوانین و شرایط از پیش تعیینشده اجرا میکنند.
برای مثال، یک خالق آثار هنری دیجیتال میتواند با استفاده از قرارداد هوشمند شرایط و ضوابطی را برنامهریزی کند که تعاملات با خریداران و اعتبارسنجی خریدها در بلاکچین را تعیین کند. قرارداد میتواند بهگونهای طراحی شود که اثر هنری تنها پس از پرداخت به خریدار منتقل شود. بهعنوان شرط اضافی، هنرمند میتواند بند دریافت حق امتیاز را در قرارداد بگنجاند تا درصد ثابتی از فروشهای ثانویه اثر به خالق اصلی برسد.
در این سناریو، هنرمند نیازی ندارد تراکنشها را دستی تأیید کند یا تغییرات آینده در مالکیت اثر را برای اعمال حق امتیاز دنبال کند. قرارداد هوشمند بهطور خودکار شرایطی را که از ابتدا تنظیم شده اجرا میکند.
به این ترتیب، نیاز به طرف سوم بهکلی حذف میشود. نبود واسطه معمولاً به معنای سرعت بیشتر، هزینه کمتر، کارایی بالاتر و شفافیت بیشتر است. این موضوع در کنار تغییرناپذیری بلاکچین، راهحلهای مبتنی بر قرارداد هوشمند را جذابتر میسازد. قرارداد هوشمند نهتنها ریسک طرف مقابل را کاهش میدهد، بلکه امکان دستکاری داده را نیز از بین میبرد.
شگفتانگیز است که شاهد استفاده گسترده از این فناوری در صنعت مالی بودهایم. در واقع، قراردادهای هوشمند ستون اصلی بخش نوظهور DeFi هستند که طی سالهای اخیر الگوهای مالی هیجانانگیزی را بهوجود آوردهاند. با قراردادهای هوشمند، وامگیرندگان میتوانند مستقیم از وامدهندگان وام بگیرند. همچنین معاملهگران میتوانند داراییهای دیجیتال را بلافاصله و بدون نیاز به صرافیهای متمرکز مبادله کنند.
فراتر از حوزه مالی، پیادهسازی برنامههای بلاکچینی مجهز به قرارداد هوشمند، موضوعی کلیدی در صنایع دیگری همچون بهداشت، هنر و زنجیره تأمین است. پس سؤال این است: اگر قراردادهای هوشمند اینهمه سودمندند، چرا نگرانی درباره نقاط ضعف آنها وجود دارد؟
توضیح ریسک قرارداد هوشمند
اغلب، بزرگترین حوادث امنیتی در بخش DeFi نه بهدلیل مهارتهای فوقالعاده هکرها، بلکه بهخاطر آسیبپذیریهای قراردادهای هوشمند رخ داده است. تنها در سال ۲۰۲۰، بنا به گزارش CipherTrace، بیش از ۱۰۰ میلیون دلار توکن از بخش DeFi به سرقت رفت. این میزان معادل ۵۰٪ کل رخدادهای امنیتی در کل صنعت بود. این آمار نشان میدهد که قراردادهای هوشمند بیشازپیش بهعنوان دروازهای بالقوه برای مهاجمان مورد توجه قرار گرفتهاند.
چرا اینگونه است؟
نادیدهگرفتن تهدیداتی که با برنامههای خودگردان همراه است، بهویژه وقتی پای مدیریت سرمایه کاربران در میان باشد، غیرمسئولانه است. هرچند مزایای توافقنامههای خوداجرا چشمگیر است، اما در نهایت توسط انسانها برنامهریزی میشوند و بنابراین در معرض خطای انسانی قرار دارند. تابآوری یک قرارداد هوشمند بهشدت به مهارت کدنویسی توسعهدهنده آن بستگی دارد.
توسعه قراردادهای هوشمند سطحی از پیچیدگی و دانش میطلبد که بسیاری از توسعهدهندگان بلاکچین حاضر به فراگیری آن نیستند، مخصوصاً در این دوران “کپی-پیست”. از آنجا که DeFi بخشی متنباز است، هرکسی میتواند یک پروتکل موجود را بازبستهبندی کند، نامی جذاب روی آن بگذارد و شروع به فروش توکن کند. در بیشتر موارد، توسعهدهندگان زحمت بررسی کدها برای اطمینان از نبود خطا یا سازگاری با شرایط پیشبینینشده را به خود نمیدهند.
متأسفانه، وقتی چنین پروتکلهایی راهاندازی میشوند، اصلاح خطاها تقریباً غیرممکن است، زیرا پروتکلهای حاکمیتی معمولاً نیازمند رأیگیری کاربران برای هرگونه تغییر هستند. بنابراین تا زمانی که جامعه مشکل را شناسایی کرده و راهحل ارائه دهد، ممکن است خیلی دیر شده باشد. به همین دلیل، وقتی کاربران سرمایه خود را به چنین پروتکلهایی میسپارند، با ریسک از دست دادن وجوه بهخاطر آسیبپذیری امنیتی مواجهاند.
همچنین باید توجه داشت که تنها ریسکهای امنیتی نیستند که قراردادهای هوشمند ایجاد میکنند. برای نمونه، بحران بازار در اواسط مارس ۲۰۲۰ اثر دومینویی در پروتکل MakerDAO ایجاد کرد. سقوط ارزش وثیقههای مبتنی بر اتر به زیر حد مجاز، زنجیرهای از رویدادها را رقم زد که در نهایت باعث شد قیمت DAI برای مدتی بالاتر از ۱ دلار برود.
این اتفاق نشان میدهد که فناوری هنوز در مراحل ابتدایی است و موقعیتهای پیشبینینشده زیادی میتواند کارایی قراردادهای هوشمند را مختل کند. بهویژه، وابستگی قراردادهای هوشمند به دادههای خارج از زنجیره، همواره تهدید بزرگی برای پروتکلهای بلاکچین بوده است. هرگاه ناهماهنگی در مجموعه دادهها وجود داشته باشد، قرارداد هوشمند نیز مختل میشود.
چگونه ریسک قرارداد هوشمند را کاهش دهیم
از سمت توسعهدهندگان، بهترین رویکرد انجام ممیزیهای گسترده قرارداد هوشمند پیش از استقرار پروتکلهاست. تیمهای توسعه نباید در این زمینه از هیچ هزینهای دریغ کنند تا مطمئن شوند قراردادهایشان بدون خطا هستند.
از سوی کاربران نیز توصیه میشود پیش از سپردن سرمایه به پروتکلهای مجهز به قرارداد هوشمند، بررسیهای لازم را انجام دهند. اطمینان حاصل کنید که پروژه توسط شرکتهای حسابرسی معتبر تأیید شده است.
نکته مهم دیگر این است که پروتکلهای بیمه بهتدریج در حال شکلدادن به مدلهای زیرساختی و عملیاتی هستند که میتوانند بخشی از ریسکهای مرتبط با چشمانداز در حال تحول DeFi را پوشش دهند. پذیرش این راهحلها میتواند نقش مهمی در کاهش ریسکهای موجود قراردادهای هوشمند ایفا کند.
الان، در سال ۲۰۲۵، حملات به قراردادهای هوشمند همچنان ادامه دارد و نشان میدهد که فضای DeFi هنوز آسیبپذیر است. تنها در آگوست بیش از ۱۶۰ میلیون دلار از پروتکلها سرقت شد که بخش بزرگی از آن به دلیل ضعفهای درونی قراردادهای هوشمند بود. در همین سال، بنیاد OWASP فهرست تازهای از ۱۰ آسیبپذیری اصلی قراردادهای هوشمند منتشر کرد که شامل مشکلاتی مانند نقص در کنترل دسترسی، دستکاری اوراکلها، خطاهای منطقی و حملات وام سریع است. این موارد ثابت میکند که برای کاهش ریسک، تنها بررسی اولیه کافی نیست و باید از ابزارهای تحلیل امنیتی پیشرفته، تستهای مداوم و چارچوبهای تخصصی در کنار ممیزیهای حرفهای استفاده شود.