تسلط بیت کوین (Bitcoin Dominance) همیشه در بالاترین بخش صفحه اصلی سایت هایی مثل CoinMarketCap یا کوین گیکو محاسبه و نمایش داده شده است — اما این عدد واقعاً چه معنایی دارد؟
در دنیای ارزهای دیجیتال، یک معیار وجود دارد که بسیاری از معاملهگران کریپتو توجه ویژهای به آن دارند: تسلط بیت کوین، اما اهمیت تسلط بیت کوین چیست؟ آیا میتواند چیزی درباره عملکرد آلتکوینها به ما بگوید؟ و تکلیف کسانی که استدلال میکنند این معیار بازتاب دقیقی از بازار کریپتو نیست، چه میشود؟ در اینجا توضیح میدهیم که تسلط بیت کوین چگونه کار میکند.
تعریف کوتاه از تسلط بیت کوین
محاسبه تسلط بیت کوین (BTC Dominance) ساده است.
فرض کنیم ارزش کل بازار تمام ارزهای دیجیتال در حال حاضر ۱۰۰ میلیارد دلار باشد. اگر ارزش بازار بیت کوین ۶۰ میلیارد دلار از این مقدار باشد، تسلط بیت کوین ۶۰٪ خواهد بود.
تسلط بیت کوین در طول سالها
همانطور که انتظار دارید، بیت کوین در سال ۲۰۱۳ رقیب چندانی نداشت. در آن زمان، سهم تسلط بازار آن ۹۴٪ بود. توکنهای ERC-20 هنوز وجود نداشتند، اتریوم تنها در ذهن Vitalik Buterin بود و استیبلکوینهایی مانند Tether (USDT) هم وجود خارجی نداشتند.
همه اینها از سال ۲۰۱۷ تغییر کرد، زمانی که اولین فصل آلتکوینها آغاز شد. در فوریه آن سال، تسلط بیت کوین ۸۵.۴٪ بود سهم ETH از ارزش بازار ارزهای دیجیتال ۵.۷٪ و سهم ریپل XRP حدود ۱.۱٪ بود.
اما طی چهار ماه کوتاه، سهم بازار بیت کوین بهطرز چشمگیری سقوط کرد، چراکه موجی از عرضههای اولیه کوین (ICO) سرمایه بازار را بهشدت افزایش داد. تا ژوئن، تسلط بیت کوین به تنها ۴۰٪ رسید، زیرا نقدینگی به سمت توکنهای ERC-20 حرکت کرد. دادهها نشان میدهد که در همین دوره، ارزش کل بازار دلاری از ۲۰ میلیارد به ۱۱۴ میلیارد دلار رسید — یعنی افزایشی ۴۷۰٪.
در این دوره، طرفداران اتریوم شروع کردند به صحبت از اصطلاح “Flippening”، یعنی زمانی که ارزش بازار اتریوم از بیت کوین “جلو بزند” — اتفاقی که هرگز رخ نداد.
پس از سقوط قیمت بیت کوین بعد از اولین بازار گاوی ۲۰۱۷، تا ژانویه ۲۰۱۸ تسلط بیت کوین به پایینترین حد تاریخی خود یعنی ۳۲.۸٪ رسید، چراکه بازار خرسی آغاز شد. متأسفانه، فصل آلتکوینها هم رسماً به پایان رسید و بسیاری از سرمایهگذاران تازهکار بخش زیادی از سرمایه خود را از دست دادند، چون پروژههای ICO سقوط کردند و نابود شدند.
شرکت Ernst & Young دادههای مربوط به ICOهای سال ۲۰۱۷ را یک سال بعد بررسی کرد و دریافت که:
- ۸۶٪ از ICOها زیر قیمت اولیه فهرستشده خود سقوط کردهاند؛
- ۳۰٪ از این آلتکوینها تقریباً تمام ارزش خود را از دست دادهاند؛
- تنها ۲۹٪ از ICOها واقعاً یک نمونه اولیه یا محصول کارآمد داشتند.
این آمار تکاندهنده باعث شد کشورهایی مانند ایالات متحده نسبت به ICOها دیدگاه منفی پیدا کنند و نهادهای نظارتی در آنجا علیه چندین پروژه بلاکچینی که عرضه توکن انجام داده بودند شکایت کنند. همچنین، دولتها به سرمایهگذاران هشدار دادند که انتظار نوسان شدید در داراییهای دیجیتال داشته باشند و توصیههای سرمایهگذاری آنها در عمل به این معنا بود که مردم بهتر است در بازار سهام باقی بمانند.
پس از ترکیدن حباب صعودی، تسلط بیت کوین تا حدی بازگشت و در سپتامبر ۲۰۱۹ به اوج ۷۰٪ رسید. با این حال، بعید است که دوباره شاهد عبور بیت کوین از این سطح باشیم.
امروز دنیای داراییهای دیجیتال بسیار غنیتر و متنوعتر از اوایل دهه ۲۰۱۰ است. انواع فورکهای بیت کوین مانند Bitcoin Cash – BCH پدید آمدهاند. روندهای جدیدی مثل DeFi نقدینگی را به سمت اتریوم سوق دادهاند و حالا که تب ICOها فروکش کرده، شاهد داراییهای دیجیتالی هستیم که موارد استفاده واقعی و جذاب دارند و جامعه وفاداری گرد آنها شکل گرفته است.
پس از اوجگیری تسلط بیتکوین تا حوالی ۷۰٪ در سپتامبر ۲۰۱۹، روند «دیفای سامر ۲۰۲۰» و فصل آلتکوینها در نیمه اول ۲۰۲۱ سهم بازار را از بیتکوین به سمت اتریوم/توکنهای ERC-20 کشید و تسلط BTC تا میانهٔ مه ۲۰۲۱ به حدود ۴۰٪ سقوط کرد.
در ادامهٔ چرخه، هرچند فروپاشیهای ۲۰۲۲ از جمله FTX/LUNA آلتکوینها را بهشدت تحت فشار گذاشت، اما بهدلیل رشد سهم استیبلکوینها، تسلط بیتکوین حتی برای مدتی زیر ۴۰٪ هم دیده شد؛ سپس از ۲۰۲3 تا ۲۰۲۴ با ورود سرمایهٔ نهادی و تصویب ETF نقدی بیتکوین در ژانویهٔ ۲۰۲۴ رو به افزایش گذاشت و در سپتامبر، اکتبر ۲۰۲۴ به حدود ۵۸–۶۱٪ رسید. در سهماههٔ اول ۲۰۲۵ نقش سرمایهگذاران نهادی پررنگ ماند، هرچند اواسط اگوست ۲۰۲۵ با جانگرفتن آلتکوینها و رشد ارزش کل بازار، تسلط بیتکوین برای نخستین بار از فوریه زیر ۶۰٪ آمد. جمعبندی اینکه از ۲۰۱۹ تاکنون، نمودار تسلط بیتکوین الگوی U-شکل داشته: قلهٔ ۲۰۱۹، کف ۲۰۲۱–۲۰۲۲، و بازیابی در ۲۰۲۴–۲۰۲۵.
معایب شاخص تسلط بیت کوین
در پایان، یک هشدار: برخی تحلیلگران توصیه میکنند تسلط بیت کوین را با احتیاط تفسیر کنید.
برخی استدلال میکنند که این معیار، بیت کوینهایی را که برای همیشه از دست رفتهاند (مثلاً بهدلیل هک یا گمشدن کلید خصوصی) در نظر نمیگیرد. دیگران هشدار میدهند که این شاخص عمق نقدینگی بیت کوین را لحاظ نمیکند. ممکن است یک آلتکوین ارزش بازاری ۲ میلیارد دلاری داشته باشد و از تسلط بیت کوین بکاهد، اما این ارزش میتواند بهطور مصنوعی باد شده باشد.
با این حال، شاخص تسلط بیت کوین میتواند به شما جهت کلی بدهد درباره اینکه چه مقدار از سرمایه خود را به آلتکوینها اختصاص دهید. فقط مهم است که همه تخممرغهایتان را در یک سبد نگذارید و از دیگر روشهای تحلیل هم در کنار آن استفاده کنید.